
Акромегалия: инсоннинг қўл-оёқлари ва юз тузилиши нима учун ўзгаради?
Агар инсоннинг узук ўлчами катталашса, пойабзали оёғига тор кела бошласа ёки юз қиёфаси йиллар давомида ўзгарса, бу баъзан гормонал касаллик белгиси бўлиши мумкин. Шундай касалликлардан бири — акромегалия.
Акромегалия нима?
Акромегалия — организмда ўсиш гормони ортиқча ишлаб чиқарилиши натижасида ривожланадиган кам учрайдиган касаллик. У асосан катта ёшли инсонларда учрайди.
Кўп ҳолларда бу касаллик бош мия асосида жойлашган гипофиз безидаги яхши сифатли ўсма туфайли пайдо бўлади. Ортиқча ўсиш гормони суяклар, тоғайлар ва юмшоқ тўқималарнинг катталашишига олиб келади.
Асосий белгилари қандай?
Акромегалия белгилари аста-секин, бир неча йил давомида ривожланиши мумкин:
- Қўл ва оёқлар катталашади, узук ва пойабзал ўлчами ўзгариши мумкин.
- Бурун, лаблар ва пастки жағ катталашади.
- Қош усти суяклари бўртиб чиқади, тишлар ораси очилиши мумкин.
- Овоз йўғонлашиши ва терлаш кучайиши мумкин.
- Бош оғриғи ва бўғимларда оғриқ пайдо бўлиши мумкин.
- Қўлларда увишиш, уйқуда нафас олишнинг бузилиши кузатилиши мумкин.
Ҳар бир беморда барча белгилар бир хил намоён бўлмайди.
Акромегалия қандай аниқланади?
Ташхис қўйиш учун эндокринолог қуйидаги текширувларни тавсия қилиши мумкин:
1. Қон таҳлили. IGF-1 гормони миқдори текширилади. Унинг юқори бўлиши акромегалияга шубҳа уйғотиши мумкин.
2. Глюкоза билан синов. Шифокор назоратида глюкоза қабул қилинганидан кейин ўсиш гормонининг ўзгариши баҳоланади.
3. Гипофиз безининг МРТ текшируви. Агар гормонал таҳлиллар касалликни кўрсатса, МРТ гипофиздаги ўсманинг жойлашуви ва ўлчамини аниқлашга ёрдам беради.
Даволаш мумкинми?
Ҳа. Даволаш усули касалликнинг оғирлиги, ўсманинг жойлашуви ва гормонлар миқдорига қараб танланади.
- Жарроҳлик: кўп ҳолларда гипофиздаги ўсмани бурун орқали олиб ташлаш операцияси қўлланади.
- Дори-дармонлар: ўсиш гормони таъсирини ёки унинг ишлаб чиқарилишини камайтириш учун махсус препаратлар берилиши мумкин.
- Нур терапияси: айрим ҳолларда операция ёки дори билан етарли натижага эришилмаганда қўлланади.
Даволашдан кейин ҳам гормонлар миқдорини назорат қилиш ва мунтазам текширувлардан ўтиш муҳим.
Нима учун эрта аниқлаш муҳим?
Даволанмаган акромегалия қон босимининг ошиши, қандли диабет, юрак касалликлари, бўғим муаммолари ва уйқуда нафас олиш бузилиши хавфини ошириши мумкин.
Хулоса: акромегалия кам учрайди, аммо уни эрта аниқлаш ва тўғри даволаш асоратлар хавфини камайтиришга ёрдам беради. Агар қўл-оёқ ўлчами ёки юз қиёфасида йиллар давомида сезиларли ўзгаришлар кузатилса, эндокринологга мурожаат қилиш тавсия этилади.
Мақола умумий тиббий маълумот учун тайёрланган. Ташхисни фақат мутахассис текширувлар асосида белгилайди.
Манбалар:
- https://www.niddk.nih.gov/health-information/endocrine-diseases/acromegaly
- https://www.endocrine.org/patient-engagement/endocrine-library/acromegaly