
ҚОРИНДАГИ «ҚУЁШ ЧИГАЛИ» СОҲАСИДА ОҒРИҚ: САБАБЛАРИ ВА ҚАНДАЙ ҲОЛАТЛАРДА ХАВФЛИ?
«ҚУЁШ ЧИГАЛИ» СОҲАСИДА ОҒРИҚ:
Қориннинг юқори қисмида, кўкрак қафаси тугайдиган жой билан киндик оралиғида оғриқ пайдо бўлиши кўпчиликда учрайди. Халқ орасида бу жой «қуёш чигали» деб аталади.
Баъзан оғриқ оддий ҳазм бузилиши ёки ошқозон муаммоси билан боғлиқ бўлади. Аммо айрим ҳолларда у ошқозон ости бези, ўт пуфаги, юрак ёки бошқа ички аъзолар касалликларининг белгиси бўлиши мумкин.
Энг муҳими — оғриқнинг жойи, давомийлиги, кучлилиги ва қўшимча белгиларга эътибор бериш.
1. «Қуёш чигали» қаерда жойлашган?
Қуёш чигали — тиббиётда қорин бўшлиғининг юқори қисмида жойлашган асаб толалари тармоғига нисбатан ишлатиладиган атама. У диафрагма остида, ошқозон орқаси томонида жойлашган.
Бу соҳа атрофида бир нечта муҳим аъзолар мавжуд:
- Ошқозон.
- Ошқозон ости бези.
- Жигарнинг бир қисми.
- Ўт пуфаги ва ўт йўллари.
- Ўн икки бармоқли ичак.
- Йирик қон томирлар ва асаб толалари.
Шу сабабли бу жойдаги оғриқни фақат битта аъзо билан боғлаш тўғри эмас.
2. Қуёш чигали соҳасида оғриқ пайдо бўлишининг асосий сабаблари
1. Гастрит — ошқозон шиллиқ қаватининг яллиғланиши
Гастритда ошқозон шиллиқ қавати яллиғланади ёки шикастланади.
Белгилари:
- Қориннинг юқори қисмида оғриқ ёки ачишиш.
- Кўнгил айниши.
- Қорин дам бўлиши.
- Овқатдан кейин ноқулайлик.
- Баъзан қусиш.
Гастритнинг сабаблари орасида Helicobacter pylori бактерияси, айрим оғриқ қолдирувчи дорилар ва бошқа омиллар бўлиши мумкин.
2. Ошқозон ёки ўн икки бармоқли ичак яраси
Бу ҳолатда ҳазм тизими аъзоларининг ички қаватида яра пайдо бўлади.
Белгилари:
- Қорин юқори қисмида куйдирувчи ёки кемирувчи оғриқ.
- Баъзан оч қоринга оғриқ пайдо бўлиши.
- Тунда оғриқ безовта қилиши.
- Кўнгил айниши ва қорин дам бўлиши.
Яранинг кенг тарқалган сабаблари — Helicobacter pylori инфекцияси ва айрим яллиғланишга қарши оғриқ қолдирувчи дорилар.
3. Панкреатит — ошқозон ости безининг яллиғланиши
Панкреатитда оғриқ қориннинг юқори қисмида пайдо бўлиб, кўпинча орқага тарқалиши мумкин.
Белгилари:
- Кучли ва узоқ давом этувчи оғриқ.
- Кўнгил айниши ва қусиш.
- Иситма.
- Қориннинг оғриши ва сезгирлиги.
- Юрак уришининг тезлашиши.
Ўт тошлари ва спиртли ичимликларни кўп истеъмол қилиш ўткир панкреатитнинг асосий сабаблари қаторига киради.
Ўткир панкреатит шифохонада зудлик билан текширув ва даволашни талаб қилади.
4. Ўт пуфагида тош пайдо бўлиши
Ўт пуфагидаги тошлар ўт йўлларини тўсиб қўйса, қориннинг юқори қисмида оғриқ пайдо бўлиши мумкин.
Белгилари:
- Ўнг қовурға остида ёки қориннинг ўрта юқори қисмида оғриқ.
- Ёғли овқатдан кейин оғриқ кучайиши мумкин.
- Кўнгил айниши ва қусиш.
- Оғриқ ўнг елка ёки курак томонга тарқалиши мумкин.
Агар иситма, қалтираш ёки кўз оқининг сарғайиши кузатилса, шошилинч тиббий кўрик зарур.
5. Гастроэзофагеал рефлюкс касаллиги (ГЭРК)
Бу ҳолатда ошқозон кислотаси қизилўнгачга қайтиб чиқади.
Белгилари:
- Кўкрак ортида куйиш ҳисси.
- Қорин юқори қисмида ачишиш.
- Оғизга нордон суюқлик келиши.
- Овқатдан кейин ёки ётганда белгилар кучайиши.
6. Ичакларда газ тўпланиши ва ҳазм бузилиши
Баъзан оғриқнинг сабаби газ тўпланиши, қабзият ёки овқат ҳазм бўлишининг бузилиши бўлиши мумкин.
Белгилари:
- Қорин дам бўлиши.
- Кекириш.
- Қоринда босим ёки тўлиш ҳисси.
- Овқатдан кейин ноқулайлик.
Бироқ оғриқ кучли, такрорий ёки узоқ давом этса, уни оддий газ тўпланиши деб қабул қилиш мумкин эмас.
3. Бу соҳадаги оғриқ юрак касаллиги билан ҳам боғлиқ бўлиши мумкинми?
Ҳа. Айрим ҳолларда юрак инфаркти фақат кўкракда эмас, балки қориннинг юқори қисмида ҳам оғриқ ёки босим ҳисси билан намоён бўлиши мумкин.
Қуйидаги белгиларга алоҳида эътибор беринг:
- Кўкракда босим ёки сиқилиш.
- Қорин юқори қисмида ноаниқ оғриқ.
- Нафас қисиши.
- Совуқ тер босиши.
- Кўнгил айниши.
- Оғриқнинг қўл, елка, жағ ёки орқага тарқалиши.
- Кучли ҳолсизлик ёки бош айланиши.
Бундай белгилар, айниқса тўсатдан пайдо бўлса, инфарктдан дарак бериши мумкин. Зудлик билан тез ёрдам чақириш керак.
4. Қуёш чигали соҳасида оғриқ бўлганда қандай текширувлар ўтказилади?
Текширув оғриқнинг хусусияти ва бемордаги қўшимча белгиларга қараб танланади.
Асосий текширувлар:
- Шифокор кўриги — оғриқ жойи, давомийлиги ва бошқа белгилар баҳоланади.
- Қон таҳлиллари — яллиғланиш белгилари, жигар ва ошқозон ости бези фаолияти текширилиши мумкин.
- УЗИ — жигар, ўт пуфаги ва ўт йўлларини текширишда қўлланади.
- Гастроскопия (ФГДС) — қизилўнгач, ошқозон ва ўн икки бармоқли ичак ички қаватини кўриш имконини беради.
- Helicobacter pylori таҳлили — бактерия мавжудлигини аниқлаш учун.
- ЭКГ ва тропонин таҳлили — юрак инфарктига шубҳа бўлганда.
- КТ ёки МРТ — айрим ҳолатларда ички аъзоларни батафсил текшириш учун.
Ҳамма беморга барча текширувлар керак бўлмайди. Уларни шифокор клиник ҳолатга қараб белгилайди.
5. Даволаш қандай амалга оширилади?
Даволаш оғриқнинг сабабига боғлиқ.
- Гастритда — сабабига қараб даволаш, зарур бўлса кислотани камайтирувчи дорилар.
- Helicobacter pylori инфекциясида — шифокор белгилаган махсус антибиотиклар ва бошқа дорилар комбинацияси.
- Ошқозон ярасида — яранинг сабабини бартараф этиш ва асоратларни назорат қилиш.
- Панкреатитда — шифохона шароитида даволаш.
- Ўт пуфаги тошларида — ҳолатга қараб кузатув, дори ёки жарроҳлик усули.
- Рефлюксда — овқатланиш тартибини ўзгартириш ва зарур бўлганда дори воситалари.
Оғриқни вақтинча босиш касаллик сабабини бартараф этмайди. Шунинг учун ўзбошимчалик билан дори қабул қилиш тавсия этилмайди.
6. Қачон зудлик билан тез ёрдам чақириш керак?
Қуйидаги белгилар хавфли ҳисобланади:
- Тўсатдан пайдо бўлган жуда кучли қорин оғриғи.
- Оғриқнинг орқага тарқалиши ва тўхтамаслиги.
- Кўкракда босим, нафас қисиши ёки совуқ тер.
- Қон аралаш қусиш.
- Қора, қатронсимон нажас.
- Қориннинг қаттиқлашиши ва тегганда кучли оғриши.
- Ҳушдан кетиш ёки кучли бош айланиши.
- Юқори ҳарорат, қалтираш ва кўз оқининг сарғайиши.
Бундай вазиятларда уйда даволанишга уринманг — тез тиббий ёрдамга мурожаат қилинг.
7. Қандай қилиб ошқозон ва ҳазм тизими саломатлигини асраш мумкин?
- Мунтазам ва меъёрда овқатланиш.
- Ортиқча ёғли ва жуда кўп миқдордаги овқатни чеклаш.
- Спиртли ичимликлардан воз кечиш.
- Чекишдан сақланиш.
- Шифокор тавсиясисиз оғриқ қолдирувчи дориларни тез-тез қабул қилмаслик.
- Қоринда такрорий оғриқ бўлса, текширувдан ўтиш.
- Соғлом вазнни сақлаш ва жисмоний фаол бўлиш.
Хулоса
Қориннинг юқори қисмида, қуёш чигали соҳасида пайдо бўлган оғриқ ҳар доим ҳам ошқозон касаллиги дегани эмас. У гастрит, яра, панкреатит, ўт пуфаги касалликлари ёки ҳатто юрак муаммолари билан боғлиқ бўлиши мумкин.
Оғриқнинг сабабини аниқлаш — тўғри даволашнинг биринчи қадами. Агар оғриқ кучли, такрорий ёки бошқа хавфли белгилар билан бирга бўлса, тиббий ёрдамни кечиктирманг.
--- Эслатма: Ушбу мақола маълумот бериш мақсадида тайёрланган. У шифокор кўриги, ташхиси ёки индивидуал даволаш режасининг ўрнини босмайди.